**เมื่อเมืองประชาธิปไตยประหารนักปรัชญาที่ฉลาดที่สุด**

เอเธนส์เคยภูมิใจว่าเป็น

แหล่งกำเนิดของประชาธิปไตย

เมืองแห่งการถกเถียง

เมืองแห่งเสรีภาพ

เมืองที่เชื่อว่าตัวเองรักปัญญา

แต่เมืองเดียวกันนี้เอง

เคยตัดสินประหารชีวิตชายคนหนึ่ง

ชายที่ภายหลังโลกจะเรียกว่า

นักปรัชญาที่สำคัญที่สุดคนหนึ่งในประวัติศาสตร์

เขาชื่อ โสเครตีส

โสเครตีสไม่มีโรงเรียน

ไม่ได้เขียนหนังสือ

และไม่เคยอ้างว่าตัวเองเป็นผู้รู้

สิ่งที่เขาทำมีเพียงอย่างเดียว

*เดิน*

เดินไปตามถนนในเอเธนส์

เดินผ่านตลาด

เดินเข้าไปในจัตุรัสที่ผู้คนกำลังถกเถียงกัน

แล้วเขาก็ถามคำถามง่าย ๆ

“ความยุติธรรมคืออะไร?”

นักการเมืองตอบอย่างมั่นใจ

โสเครตีสจึงถามต่อ

“แล้วอะไรทำให้สิ่งนั้นยุติธรรม?”

จากนั้นก็ถามอีก

และถามอีก

ไม่นานนัก

คำตอบที่ดูมั่นใจเมื่อครู่ก็เริ่มสั่นคลอน

นักการเมืองที่คิดว่าตัวเองเข้าใจความยุติธรรม

กลับไม่สามารถอธิบายมันได้เลย

สิ่งเดียวกันเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

แม่ทัพอธิบายความกล้าหาญไม่ได้

กวีอธิบายความงามไม่ได้

ครูผู้สอนปัญญากลับปกป้องปัญญาของตัวเองไม่ได้

โสเครตีสไม่เคยดูถูกใคร

เขาเพียงแค่ถาม

แต่บางครั้ง

คำถามอันเงียบสงบ ก็อันตรายกว่าคำดูถูก

คนหนุ่มสาวในเอเธนส์ชื่นชอบเขา

พวกเขาเดินตามโสเครตีสไปทั่วเมือง

ดูอย่างตื่นเต้นเมื่อคนสำคัญ ๆ 

ค่อย ๆ ค้นพบว่า

ความรู้ของตัวเองอาจไม่ได้ลึกอย่างที่คิด

แต่สำหรับคนที่ถูกถาม

ความรู้สึกนั้นไม่ใช่ความตื่นเต้น

มันคือ

*ความอับอาย*

และความอับอายมักกลายเป็นความเกลียดชังได้ง่าย

ในเวลานั้น เอเธนส์เองก็กำลังสั่นคลอน

สงครามทำให้เมืองอ่อนแรง

การเมืองวุ่นวาย

สังคมเต็มไปด้วยความหวาดระแวง

ในช่วงเวลาแบบนี้

สังคมมักต้องการใครสักคนเป็นแพะรับบาป

และชายชราที่ทำให้ทุกคนดูโง่

ก็เป็นเป้าหมายที่เหมาะสม

โสเครตีสจึงถูกนำขึ้นศาล

ข้อกล่าวหานั้นแปลกประหลาด

ไม่ใช่ฆาตกรรม

ไม่ใช่ขโมย

แต่คือ

“ทำให้เยาวชนเสื่อมเสีย”

และ

“ไม่เคารพเทพเจ้าของเมือง”

แต่ความผิดที่แท้จริงของเขาอาจเรียบง่ายกว่านั้น

*เขาทำให้คนคิด*

ในศาล

โสเครตีสไม่เคยขอความเมตตา

เขากลับพูดสิ่งที่ยิ่งทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง

เขาบอกว่าการตั้งคำถามกับความไม่รู้

*คือการรับใช้สังคม*

เขาเล่าว่าเทพพยากรณ์แห่งเดลฟีเคยกล่าวว่า

ไม่มีใครฉลาดกว่าโสเครตีส

เขาจึงออกเดินถามผู้คนทั่วเมือง

เพื่อพิสูจน์คำทำนายนั้น

แล้วเขาก็พบความจริงหนึ่ง

ผู้คนจำนวนมากเชื่อว่าตัวเองรู้

แต่เมื่อถูกถามจริง ๆ

ความรู้เหล่านั้นกลับพังทลายลงทันที

ในที่สุดโสเครตีสก็เข้าใจ

เหตุผลที่เขาอาจฉลาดกว่าใครหลายคน

ไม่ใช่เพราะเขารู้มากกว่า

แต่เพราะ

*เขารู้ว่าตัวเองไม่รู้*

และนั่นคือจุดเริ่มต้นของปัญญา

คณะลูกขุนไม่ได้ประทับใจ

พวกเขาลงคะแนน

*มีความผิด*

โทษคือความตาย

ตามกฎหมายของเอเธนส์

เขาต้องดื่มยาพิษจากต้นเฮมล็อก

โสเครตีสสามารถหนีได้

เพื่อนของเขาจัดการทุกอย่างไว้แล้ว

*แต่เขาปฏิเสธ*

ชายที่ใช้ชีวิตทั้งชีวิตเพื่อเคารพกฎหมาย

จะไม่ทำลายมันในวินาทีสุดท้าย

เขาจึงดื่มยาพิษอย่างสงบ

ลูกศิษย์นั่งอยู่รอบตัวเขา

เฝ้าดูความชาเริ่มไต่ขึ้นตามร่างกาย

ในหมู่ลูกศิษย์เหล่านั้น

มีชายหนุ่มคนหนึ่ง

ชื่อของเขาคือ เพลโต

เขาจะใช้ชีวิตที่เหลือเขียนบทสนทนาของอาจารย์

และด้วยงานเขียนเหล่านั้น

สิ่งหนึ่งก็เกิดขึ้น

เมืองที่ฆ่าโสเครตีส

ถูกจดจำเพราะการตัดสินใจนั้น

แต่ชายที่พวกเขาฆ่า

กลับกลายเป็นอมตะ

และคำถามที่โสเครตีสทิ้งไว้ให้โลก

ยังคงก้องอยู่จนถึงวันนี้

*สังคมที่กลัวคำถาม

จะเรียกตัวเองว่าเสรีได้จริงหรือ?*

_หมายเหตุ

ขอบคุณเพจ*The Literature And 

History*