มุมมองว่าด้วยชีวิตในฐานะกลไกเริ่มล้าสมัยมากขึ้นทุกที เซลล์สิ่งมีชีวิตที่เคยถูกจินตนาการว่าเป็นโรงงานโมเลกุลอันเป็นระเบียบ กลับเริ่มมีลักษณะใกล้เคียงกับวงแจ๊สที่ค่อยด้นสดไปตามสถานการณ์ ความเชื่อเดิมที่ว่ายีนหนึ่งตัวสร้างโปรตีนหนึ่งชนิดที่มีหน้าที่ตายตัวนั้นได้สูญสลายไป เมื่อนักวิจัยค้นพบโปรตีนที่สามารถปรับโครงสร้าง พลิกรูปแบบ แม้แต่คงสภาพไร้โครงรูปได้อย่างน่าทึ่ง เพื่อปรับบทบาทได้อย่างฉับพลัน นี่คือภูมิปัญญาแห่งชีวิต – นิติพันธุศาสตร์ (epigenetics)
อีวา กรีบอฟสกา นักชีววิทยาโมเลกุลชี้ว่าการค้นพบเหล่านี้ทำลายโมเดลชีววิทยาแบบพิมพ์เขียว ยีนมีพฤติกรรมไม่เหมือนแบบแปลนสถาปัตยกรรมที่ตายตัว แต่ใกล้เคียงกับบทประพันธ์ที่เซลล์ตีความ แก้ไข และตีความใหม่ตามบริบท นี่คือจุดที่นิติพันธุศาสตร์เข้ามามีบทบาท เครื่องหมายทางเคมีบน DNA และโปรตีนโดยรอบทำหน้าที่เหมือนเครื่องหมายวรรคตอนและน้ำเสียง ซึ่งกำหนดวิธีการอ่าน 'ข้อความทางพันธุกรรม' โดยไม่เปลี่ยนคำศัพท์เดิม
ในที่สุด ความเครียด โภชนาการ ความสัมพันธ์ และสภาพแวดล้อมล้วนส่งผลต่อเครื่องหมายเหล่านี้ นั่นหมายความว่าประสบการณ์ชีวิตของเรามีส่วนร่วมในกระบวนการสร้างสรรค์ของการแสดงออกของยีน ชีวิตไม่ใช่เครื่องจักรที่ทำงานตามคำสั่งตายตัว แต่เป็นสิ่งลื่นไหล ตอบสนอง เต็มไปด้วยภูมิปัญญาเชิงด้นสด และเขียนบทตัวเองใหม่อยู่ตลอดเวลา