วันก่อนผมนั่งที่ฟูดคอร์ทที่ห้างแห่งหนึ่ง

มีคุณพ่อคนนึงนั่งกินข้าวรอลูกเรียนพิเศษ

ลูกเรียนเสร็จ...มาพร้อมคุณแม่แล้วก็วิ่งมาหาคุณพ่อ

"พ่อ ๆ วันนี้หนูทำ test ได้ 4"

พ่อ อึ้งไปนิด  ๆ....แล้วก็บอกว่า "หืมมม เต็ม 10 น่ะเหรอลูก ????" น้ำเสียง งง ๆ ปนตกใจหน่อย  ๆ 

ลูกบอก "ใช่ ๆๆๆ"

พ่อ เปลี่ยนเสียงเลย "โอ้โห สุดยอด เก่งมาก ๆ ลูก มาพ่อกอดหน่อย" 

แล้วคุณพ่อก็เอาที่ test มาดูแล้วค่อย ๆ คุยกันว่าผิดตรงไหน มีอะไรให้ช่วย ฯลฯ 

น่ารักมาก  ๆเลยครับ ผมนั่งดูยังยิ้มตาม

====

เราอยู่ในสังคมที่เชื่ออย่างฝังหัวว่า “คาดหวังสูง = เด็กจะเก่ง”

เอาจริง ๆ หลาย ๆ คนก็รู้แหละครับเด็กที่โตมากับความคาดหวังสูงเกินไป ไม่ได้โตมาเป็นผู้ใหญ่ที่เก่งกว่าเสมอไป

แต่กลับกลายเป็นผู้ใหญ่ที่ กลัวผิดพลาด, กลัวถูกทิ้ง, และ เก่งจนพัง มากกว่าที่ใครคิด

เด็กบางคนเรียนเก่ง ๆ มาก ๆ เก่งแบบเหนือคน บางทีเขาไม่ได้มีความสุขหรือประสบความสำเร็จในชีวิตก็มี

ย้ำก่อนนะ...บทความนี้ไม่ได้บอกว่า ห้ามตั้งใจเรียน ห้ามเรียนเก่งนะ

แต่บทความนี้...รวบรวมงานเเขียนต่าง ๆ มาให้ว่า เด็กที่โตมากับ ความคาดหวัง ...........ย้ำสิบรอบ "ที่สูงเกินไป" โตไปอาจกลายเป็นผู้ใหญ่ในแบบไหน

ไม่ใช่ความเห็นส่วนตัว ไม่ใช่ “ความรู้สึกดราม่า”

แต่คือความจริงที่งานวิจัยพูดตรงกับชีวิตคนจริง ๆ จำนวนมาก

====

1) เขาโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่ “กลัวผิดพลาดมากกว่ากลัวเหนื่อย”

เวลาเด็กได้ยินคำว่า

“ต้องได้ที่หนึ่งนะ”

“ทำไมแค่นี้ก็ผิดอีกแล้ว?”

ซ้ำ ๆ มานานพอ

ในที่สุดเขาจะเชื่อว่า “ตัวเรามีค่าแค่ตอนที่เราทำได้ดี”

งานวิจัยของ Amy Wang & Ruth Chao (Journal of Child and Family Studies, 2016)

ชี้ชัดว่าเด็กที่โตมากับพ่อแม่คาดหวังสูงแบบกดดัน

จะกลายเป็นผู้ใหญ่ที่ กลัวผิดพลาด เพราะความผิดพลาด = การหมดคุณค่าในตัวเอง

นี่คือนิสัยของคนที่ทำงานหนักที่สุดในออฟฟิศ

แต่เป็นคนที่วิตกที่สุดเมื่อทำผิดเพียงนิดเดียว

=====

2) เขาโตมาเป็นผู้ใหญ่ที่ “ต้องการการยอมรับตลอดเวลา”

เด็กที่ถูกสอนว่า “ทำดี = ถึงจะถูกรัก”

ไม่ได้โตมาเป็นคนเก่ง แต่โตมาเป็นคนที่ ต้องการ approval ตลอดเวลา

งานวิจัย Soenens & Vansteenkiste (Journal of Personality, 2010)

พบว่าเด็กที่ถูกเลี้ยงด้วยความรักแบบมีเงื่อนไข

มีโอกาสสูงที่จะกลายเป็นผู้ใหญ่ที่…

กลัวถูกตำหนิ

ไม่กล้าพูดความเห็นตัวเอง

ใช้ชีวิตเพื่อให้คนอื่นพอใจ

วัดคุณค่าตัวเองจากสายตาคนอื่น

นี่คือคำอธิบายว่า ทำไมผู้ใหญ่จำนวนมาก “สำเร็จมาก แต่หายใจไม่เต็มปอด”

=====

3) เขาจะเป็นผู้ใหญ่ที่ “เก่งจริง แต่หมดไฟเร็ว”

เด็กที่ถูกคาดหวังสูงมักจะเรียนดี ทำได้ทุกอย่าง

แต่โตขึ้นกลับหมดไฟเร็วกว่าเด็กทั่วไป

Tang et al. (Frontiers in Psychology, 2021)

พบว่าเด็กที่ถูกคาดหวังมากเกินไป

มีระดับความเครียดสะสมสูงเรื้อรัง ทำให้ระบบฮอร์โมนเครียดพุ่ง

และโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่ Burnout ง่ายกว่าปกติ

คุณเคยเห็นไหม?

คนที่เหมือนมีพลังแบบไม่รู้จบตอนเด็ก แต่กลายเป็นคนหมดแรงตั้งแต่อายุยังไม่ถึง 30

นี่แหละ “รอยแผลของความคาดหวัง”ที่สูงเกินไป ย้ำอีกสิบรอบ "ที่สูงเกินไป"

=====

4) ผู้ใหญ่ที่ “ทำงานเก่ง แต่ไม่เคยภูมิใจในตัวเองจริง ๆ”

หลายคนสำเร็จมาก แต่ไม่เคยรู้สึกพอ

งานวิจัยของ Lekhal (Journal of Youth and Adolescence, 2020)

บอกว่าเด็กที่โตมากับความคาดหวังสูงมาก  ๆ

โตไปจะเป็นผู้ใหญ่ที่…

คาดหวังตัวเองสูงผิดปกติ

วิจารณ์ตัวเองรุนแรง

มองความสำเร็จเป็นเรื่องปกติ แต่เห็นข้อผิดพลาดเป็นเรื่องใหญ่โต

นี่คือคนที่ “ชนะทุกสนาม แต่แพ้ในใจตัวเอง”

=====

5) ความสัมพันธ์ส่วนตัวมีปัญหา เพราะรักแบบมีเงื่อนไขฝังอยู่ในใจ

เด็กที่ชินกับการถูกให้ความรักแบบมีเงื่อนไข

โตไปมีปัญหาความสัมพันธ์โดยไม่รู้ตัว

งานวิจัย Assor et al. (Child Development, 2004)

พบว่าเขาจะกลายเป็นผู้ใหญ่ที่…

กลัวทำให้คู่รักผิดหวัง

ไวต่อคำวิจารณ์

ทนความสัมพันธ์ที่ไม่ดีเพราะ “กลัวถูกทิ้ง”

นี่คือเรื่องเศร้าที่ซ่อนอยู่ใต้ภาพ “ผู้ใหญ่ที่ดูสมบูรณ์แบบ”

=====

6) ระบบประสาทถูกตั้งโปรแกรมให้ไวต่อความเครียดมากกว่าปกติ

นี่ไม่ใช่เรื่องอารมณ์อย่างเดียว แต่เป็นเรื่องชีววิทยาของสมอง

Yale Child Study Center (2019)

พบว่าเด็กที่ถูกคาดหวังสูงพร้อมการตำหนิรุนแรง

จะมีการเชื่อมต่อสมอง (amygdala - prefrontal cortex) ที่ไวต่อความเครียดผิดปกติ

ทำให้โตไปมีโอกาสเป็นโรควิตกกังวลและซึมเศร้าสูงกว่า 2–3 เท่า

ความกดดันที่บ้าน เปลี่ยนสมองได้จริง ๆ

=====

7) ผู้ใหญ่ที่ “ตัดสินใจเองไม่เป็น” เพราะชีวิตถูกกำกับมาตลอด

เด็กที่ถูกกำหนดเส้นทางชีวิตละเอียดทุกก้าว

จะโตไปโดยขาด “Sense of Agency” หรือ ความเชื่อว่าควบคุมชีวิตตัวเองได้

Schiffrin et al. (Journal of Child and Family Studies, 2014)

พบว่า Overcontrolling Parenting ทำให้เด็กกลายเป็นผู้ใหญ่ที่

กลัวความเสี่ยง

เลือกเส้นทางชีวิตไม่เป็น

รู้สึกหลงทางง่าย

ไม่แน่ใจในตัวเองแม้จะประสบความสำเร็จ

นี่คือคนจำนวนมากที่ยืนอยู่บนความสำเร็จ แต่ไม่รู้ว่าตัวเองต้องการอะไรกันแน่

====

8.) และใช่ครับ… บางคนกลายเป็น “ผู้นำที่แข็งแรงมาก” ถ้าความคาดหวังมีฐานรักที่มั่นคง

ย้ำอีกที.....ความคาดหวังไม่ใช่ผู้ร้าย

แต่ผู้ร้ายคือ ความคาดหวังที่ไม่มีความรักรองรับ

งานวิจัย University of Maryland (2018)

พบว่าเมื่อเด็กได้รับ…

ความคาดหวังสูง

แต่มีพื้นที่ผิดพลาด

และได้รับการยอมรับแบบไร้เงื่อนไข

เขาจะโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่

มีวินัย

มี Grit  =  ความสามารถ “เดินต่อ” แม้ล้มซ้ำ และ “มุ่งมั่นระยะยาว” แม้ผลลัพธ์ยังไม่มา ไม่ใช่แค่เก่งตอนเริ่ม แต่คือไม่ยอมแพ้จนจบ

วางเป้าหมายเก่ง

รับผิดชอบสูง

เป็นผู้นำที่มั่นคง

เพราะเด็กไม่ได้ต้องการพ่อแม่เก่งที่สุด

เขาต้องการพ่อแม่ที่ “มั่นคงและรับมือได้” ที่สุดต่างหาก

=====

สังคมไทยชอบพูดว่า

“เราคาดหวังเพราะรัก”

แต่เด็กส่วนใหญ่มักตีความหมายเป็น “เรารักเฉพาะตอนที่เธอทำได้ดี”

และนี่คือเหตุผลว่า ทำไมเรามีผู้ใหญ่ที่ประสบความสำเร็จมากขึ้น

แต่ข้างในเหนื่อยล้ามากขึ้น มั่นใจน้อยลง

และกลัวผิดพลาดมากขึ้นเรื่อย ๆ

ความคาดหวังไม่เคยทำร้ายเด็ก

สิ่งที่ทำร้ายเขาคือความคาดหวังที่แลกมาด้วย "ความรักแบบมีเงื่อนไข"

สุดท้าย เด็กที่โตมากับความคาดหวังสูง

ไม่ได้กลายเป็นผู้ใหญ่ที่แย่ อาจประสบความสำเร็จในอาชีพด้วยซ้ำ

แต่อาจกลายเป็นผู้ใหญ่ที่ เจ็บลึก และ โดดเดี่ยวภายใน มากกว่าที่สังคมยอมรับ

และสิ่งที่น่าเศร้าที่สุดคื

ตอนเป็นเด็ก พวกเขาพยายามทำทุกอย่างเพื่อให้พ่อแม่ภูมิใจ

แต่ตอนโต พวกเขากลายเป็นผู้ใหญ่ที่ “ไม่เคยภูมิใจในตัวเอง” เลย